سيد محمد على ايازى
56
كاوشى در تاريخ جمع قرآن ( فارسى )
ترتيب مشخص تأليف شده ، بنابراين با اين اخبارى كه مىگويد قرآن توسط ابو بكر يا عمر و يا عثمان گردآورى شده ، تعارض دارد ؛ اگر در عصر پيامبر جمع آمده است ، ديگر نخستين گردآورنده نمىتواند هيچكدام از آنها باشند و نخستين گردآورنده پيامبر و به دستور خداست . همچنين ديگر نمىتوان گفت قرآن پراكنده بود و زيد آنها را گردآورى كرد . در تأييد اين نظريه كه پيش از وفات پيامبر ، گردآورى و ترتيب قرآن مشخص بوده و قرآنهايى در دست اصحاب بوده و مسلمانان به آنها مراجعه مىكردند ، از اين نكته تاريخى مىتوان استفاده برد : پس از آن كه ابو بكر قرآن را ميان دو جلد قرار داد ، آن را در صندوقچهاى نهاد و بر آن مأمورى به نام سعد گماشت تا از آن نگهدارى كند و از هر گزندى محفوظ دارد . « 1 » اگر واقعا پيش از حركت ابو بكر ، قرآنى كامل در دسترس نبود و نخستين گردآورنده ، ابو بكر بود ؛ چرا مىبايست در صندوقى نگهدارى شود و در دست افراد نباشد تا زمان عثمان كه قرآنها را از نظر قرائت يكى كردند و همهء نسخههاى موجود را جمعآورى كردند و نسخه ابو بكر را از حفصه دختر عمر به امانت گرفتند . اين گزارش چه چيزى را ثابت مىكند ، جز آن كه نسخه جمعآورى شده منحصر به اين نسخه نبوده است و پيش و پس از آن نسخههاى ديگرى به همين ترتيب وجود داشته است و مسلمانان بدون نياز به مراجعه به اين نسخه از نسخههاى موجود استفاده مىكردند . آقاى راميار كه به تفصيل به بررسى انگيزهء كار ابو بكر پرداخته و به كاوشى عميق از انگيزهء حركت جمع قرآن پس از پيامبر دست زده است ، پس از چند و چونهاى بسيار درباره اين گزارشهاى متناقض ، به نهايىترين تحليل در باب عامل جمعآورى قرآن اشاره مىكند . وى با آن كه نسبت به اين
--> ( 1 ) كتانى ، التراتيب الادارية ، ج 2 / 288 .